We denken dat we communiceren, maar meestal praten we met onszelf. Tussen wat we zeggen en wat de ander hoort, zit een wereld van aannames.

Een zucht, een blik, een stilte en in een fractie van een seconde denken we te weten wat de ander bedoelt. Die collega is chagrijnig, die manager vindt ons werk niet goed, die klant is ontevreden.
Ons brein vult razendsnel de gaten in die de werkelijkheid openlaat.

Dat mechanisme is menselijk, maar ook verraderlijk. De Amerikaanse organisatiepsycholoog Chris Argyris beschreef dit al in de jaren negentig als de Ladder of Inference: we nemen iets waar, geven er betekenis aan, trekken conclusies en handelen daarnaar alsof het feit is. Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat ons brein razendsnel oordeelt (soms al binnen tientallen milliseconden)  vaak nog vóór we woorden bewust hebben verwerkt. We zitten dus onmiddellijk in interpretatie. We reageren dus niet op de ander, maar op onze interpretatie van de ander.

De illusie van begrip

Op de werkvloer gebeurt dit voortdurend. Een leidinggevende denkt dat een medewerker ongeïnteresseerd is omdat hij stil is in een overleg. Een collega denkt dat zijn idee is afgewezen omdat iemand fronst. Een team denkt dat het aan structuur ontbreekt, terwijl er eigenlijk vertrouwen mist.

Verschillende onderzoeken schatten in dat een groot deel (soms meer dan de helft) van werkconflicten voortkomt uit misverstanden en interpretaties, niet uit de feiten zelf. We denken dat we reageren op feiten, maar reageren op ons eigen verhaal.

Het verklaart waarom e-mail en chat vaak misgaan: zonder toon of context vult ieder zijn eigen betekenis in. De ander “klonk kortaf”? Misschien had hij gewoon haast.

Van invullen naar echt luisteren

Communicatie is geen vaardigheid, het is een vorm van bewustzijn. Het vraagt de moed om even niets te weten. Om te zeggen: “Ik hoor wat je zegt, maar wat bedoel je precies?”
Of: “Ik merk dat ik iets invul, klopt dat?”

Onderzoek van Google’s Project Aristotle laat zien dat succesvolle teams niet de slimste mensen hebben, maar de veiligste gesprekken. Psychologische veiligheid, de ruimte om vragen te stellen, twijfels te delen en misverstanden uit te spreken, blijkt dé sleutel tot samenwerking en innovatie.

Een simpel voorbeeld:
Een jonge collega zegt: “Ik weet niet of dit bij me past.”
De leidinggevende hoort: “Ze is ongemotiveerd.”
Maar als je doorvraagt, blijkt ze juist loyaal, ze wil blijven, maar niet ten koste van haar energie. Zelfde zin, totaal andere betekenis.

Niets is wat het lijkt, gelukkig maar

Het mooie is: zodra we dit doorzien, ontstaat ruimte. Ruimte om opnieuw te kijken, te luisteren, te vragen. Want in de stilte tussen waarneming en oordeel schuilt begrip.

We hoeven niet alles te verklaren of te weten. Soms is de grootste vorm van leiderschap: even je mond houden en echt kijken. Misschien bedoelde je collega die stilte niet als afwijzing, maar als nadenken. Misschien was die mail niet afstandelijk, maar gehaast.
Misschien zegt die ander iets over jou, of juist niets.

De waarheid is zelden zwart-wit. Ze leeft in de grijstinten ertussenin, daar waar we durven te twijfelen.

Wie leert leven met dat niet-weten, ontdekt dat niets is wat het lijkt.

Over Mayke Langenhorst
Mayke startte haar carrière als HR-professional na haar HBO-studie HRM en Universitaire opleiding verandermanagement. Sinds 2012 is ze eigenaar van ML coaching. Ze heeft haar levensverhaal “versmolten” met haar werk als business- en loopbaancoach. Zij is het levende bewijs dat je altijd in jezelf moet blijven geloven en onmogelijke doelen voor jezelf mag stellen. Mayke coacht ambitieuze professionals die een transformatie willen doormaken van een (werk)leven geleidt in door waan van de dag naar een het (werk)leven vanuit volledige eigen regie. Dus persoonlijk leiderschap tonen en het werkleven creëren dat ze ECHT willen leiden.